Revision control

1
<script>
2
if (window.testRunner) {
3
testRunner.setPrinting();
4
internals.settings.setSimpleLineLayoutEnabled(false);
5
}
6
</script>
7
8
ARGUMENTUM
9
10
L. Sergius Catilina, homo patricii generis, magna vi et animi et
11
corporis, sed ingenio malo pravoque, praetorius, qui iam a. u. c. 689
12
caedem consulum facere eaque facta rerum potiri constituerat, casu autem
13
rem perficere prohibitus erat, ascitis ad consilium rei publicae
14
opprimendae hominibus omnis generis perditissiis atque audacissimis, quos
15
inopia, cupiditas, scelera stimulabant, consulatum in annum 691 p. u. c.
16
petivit, sed cum, quae in animo habebat, perniciosa rei publicae consilia
17
parum occultata essent, studiis bonorum omnium M. Tullius Cicero una cum
18
C. Antonio consul factus est. Qua re commotus L. Catilina M. Cicerone
19
C. Antonio consulibus cupidius etiam sua consilia recepit, quibus maxime
20
Ciceronis consulis diligentia restitit ad quem Catilinae eiusque sociorum
21
consilia a Fulvia, muliere nobili, quae rem habebat cum Q. Curio, qui
22
particeps fuit conspirationis illius, deferebantur. Cum autem ista mala
23
consilia contra salutem rei publicae a coniuratis inita apertius iam
24
agitarentur, senatus consultum factum est, darent operam consules, ne quid
25
res publica detrimenti caperet, effectumque est, ut Catilina spe
26
consulatus, quem in proximum annum petebat, excideret, designarenturque
27
D. Silanus et L. Murena. Quae cum ita essent, L. Catilina, qui iam ante
28
per Italiam ad homines seditiosos, maxime veteres L. Sullae milites,
29
concitandos nuntios miserat, ad C. Manlium, qui Faesulas, in urbem
30
Etruriae munitam, manum armatorum coegerat, proficisci constituit et
31
bellum patriae inferre convocatisque nocte, quae inter VIII et VII Id.
32
Novembres erat, sociis in domum M. Porci Laecae consilium, quod ceperat,
33
aperuit. Qua in congregatione nocturna duo equites Romani Ciceronem
34
consulem illa ipsa nocte ante lucem, cum sicut salutaturi eius domum
35
intrassent, interficiendum receperunt. M. Cicero vitatis insidiis proximo
36
die, qui fuit a. d. VI Id. Novembres, dispositis praesidiis senatum in
37
templum Iovis Statoris convocavit, quo cum Catilina quasi sui purgandi
38
causa venisset, Cicero eam, quae infra legitur, orationem in Catilinam
39
vehementissime invehens habuit.
40
41
42
43
Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? quam diu etiam
44
furor iste tuus nos eludet? quem ad finem sese effrenata iactabit
45
audacia? Nihilne te nocturnum praesidium Palati, nihil urbis vigiliae,
46
nihil timor populi, nihil concursus bonorum omnium, nihil hic munitissimus
47
habendi senatus locus, nihil horum ora voltusque moverunt? Patere tua
48
consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri
49
coniurationem tuam non vides? Quid proxima, quid superiore nocte egeris,
50
ubi fueris, quos convocaveris, quid consilii ceperis, quem nostrum
51
ignorare arbitraris? O tempora, o mores! Senatus haec intellegit. consul
52
videt; hic tamen vivit. Vivit? immo vero etiam in senatum venit, fit
53
publici consilii particeps, notat et designat oculis ad caedem unum
54
quemque nostrum. Nos autem fortes viri satis facere rei publicae videmur,
55
si istius furorem ac tela vitemus. Ad mortem te, Catilina, duci iussu
56
consulis iam pridem oportebat, in te conferri pestem, quam tu in nos
57
[omnes iam diu] machinaris. An vero vir amplissumus, P. Scipio, pontifex
58
maximus, Ti. Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae
59
privatus interfecit; Catilinam orbem terrae caede atque incendiis vastare
60
cupientem nos consules perferemus? Nam illa nimis antiqua praetereo, quod
61
C. Servilius Ahala Sp. Maelium novis rebus studentem manu sua occidit.
62
Fuit, fuit ista quondam in hac re publica virtus, ut viri fortes
63
acrioribus suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem
64
coercerent. Habemus senatus consultum in te, Catilina, vehemens et grave,
65
non deest rei publicae consilium neque auctoritas huius ordinis; nos, nos,
66
dico aperte, consules desumus. Decrevit quondam senatus, ut L. Opimius
67
consul videret, ne quid res publica detrimenti caperet; nox nulla
68
intercessit; interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones
69
C. Gracchus, clarissimo patre, avo, maioribus, occisus est cum liberis
70
M. Fulvius consularis. Simili senatus consulto C. Mario et L. Valerio
71
consulibus est permissa res publica; num unum diem postea L. Saturninum
72
tribunum pl. et C. Servilium praetorem mors ac rei publicae poena
73
remorata est? At [vero] nos vicesimum iam diem patimur hebescere aciem
74
horum auctoritatis. Habemus enim huiusce modi senatus consultum, verum
75
inclusum in tabulis tamquam in vagina reconditum, quo ex senatus consulto
76
confestim te interfectum esse, Catilina, convenit. Vivis, et vivis non ad
77
deponendam, sed ad confirmandam audaciam. Cupio, patres conscripti, me
78
esse clementem, cupio in tantis rei publicae periculis me non dissolutum
79
videri, sed iam me ipse inertiae nequitiaeque condemno. Castra sunt in
80
Italia contra populum Romanum in Etruriae faucibus conlocata, crescit in
81
dies singulos hostium numerus; eorum autem castrorum imperatorem ducemque
82
hostium intra moenia atque adeo in senatu videmus intestinam aliquam
83
cotidie perniciem rei publicae molientem. Si te iam, Catilina,
84
comprehendi, si interfici iussero, credo, erit verendum mihi, ne non
85
potius hoc omnes boni serius a me quam quisquam crudelius factum esse
86
dicat. Verum ego hoc, quod iam pridem factum esse oportuit, certa de
87
causa nondum adducor ut faciam. Tum denique interficiere, cum iam nemo
88
tam inprobus, tam perditus, tam tui similis inveniri poterit, qui id non
89
iure factum esse fateatur. Quamdiu quisquam erit, qui te defendere
90
audeat, vives, et vives ita, ut [nunc] vivis. multis meis et firmis
91
praesidiis obsessus, ne commovere te contra rem publicam possis. Multorum
92
te etiam oculi et aures non sentientem, sicut adhuc fecerunt,
93
speculabuntur atque custodient.
94
95
Etenim quid est, Catilina, quod iam amplius expectes, si neque nox
96
tenebris obscurare coeptus nefarios nec privata domus parietibus continere
97
voces coniurationis tuae potest, si illustrantur, si erumpunt omnia? Muta
98
iam istam mentem, mihi crede, obliviscere caedis atque incendiorum.
99
Teneris undique; luce sunt clariora nobis tua consilia omnia; quae iam
100
mecum licet recognoscas. Meministine me ante diem XII Kalendas Novembris
101
dicere in senatu fore in armis certo die, qui dies futurus esset ante diem
102
VI Kal. Novembris, C. Manlium, audaciae satellitem atque administrum
103
tuae? Num me fefellit, Catilina, non modo res tanta, tam atrox tamque
104
incredibilis, verum, id quod multo magis est admirandum, dies? Dixi ego
105
idem in senatu caedem te optumatium contulisse in ante diem V Kalendas
106
Novembris, tum cum multi principes civitatis Roma non tam sui conservandi
107
quam tuorum consiliorum reprimendorum causa profugerunt. Num infitiari
108
potes te illo ipso die meis praesidiis, mea diligentia circumclusum
109
commovere te contra rem publicam non potuisse, cum tu discessu ceterorum
110
nostra tamen, qui remansissemus, caede te contentum esse dicebas? Quid?
111
cum te Praeneste Kalendis ipsis Novembribus occupaturum nocturno impetu
112
esse confideres, sensistin illam coloniam meo iussu meis praesidiis,
113
custodiis, vigiliis esse munitam? Nihil agis, nihil moliris, nihil
114
cogitas, quod non ego non modo audiam, sed etiam videam planeque sentiam.
115
Recognosce tandem mecum noctem illam superiorem; iam intelleges multo me
116
vigilare acrius ad salutem quam te ad perniciem rei publicae. Dico te
117
priore nocte venisse inter falcarios (non agam obscure) in M. Laecae
118
domum; convenisse eodem complures eiusdem amentiae scelerisque socios.
119
Num negare audes? quid taces? Convincam, si negas. Video enim esse hic
120
in senatu quosdam, qui tecum una fuerunt. O di inmortales! ubinam gentium
121
sumus? in qua urbe vivimus? quam rem publicam habemus? Hic, hic sunt in
122
nostro numero, patres conscripti, in hoc orbis terrae sanctissimo
123
gravissimoque consilio, qui de nostro omnium interitu, qui de huius urbis
124
atque adeo de orbis terrarum exitio cogitent! Hos ego video consul et de
125
re publica sententiam rogo et, quos ferro trucidari oportebat, eos nondum
126
voce volnero! Fuisti igitur apud Laecam illa nocte, Catilina, distribuisti
127
partes Italiae, statuisti, quo quemque proficisci placeret, delegisti,
128
quos Romae relinqueres, quos tecum educeres, discripsisti urbis partes ad
129
incendia, confirmasti te ipsum iam esse exiturum, dixisti paulum tibi esse
130
etiam nunc morae, quod ego viverem. Reperti sunt duo equites Romani, qui
131
te ista cura liberarent et sese illa ipsa nocte paulo ante lucem me in meo
132
lectulo interfecturos [esse] pollicerentur. Haec ego omnia vixdum etiam
133
coetu vestro dimisso comperi; domum meam maioribus praesidiis munivi atque
134
firmavi, exclusi eos, quos tu ad me salutatum mane miseras, cum illi ipsi
135
venissent, quos ego iam multis ac summis viris ad me id temporis venturos
136
esse praedixeram.